Allgemeine Lösung trigonometrischer Gleichungen
Für \( k \in \mathbb{Z} \) gilt:
\[ \cos f(x) = \cos g(x) \Rightarrow f(x) = g(x) + 2k\pi \quad \text{oder} \quad f(x) = -g(x) + 2k\pi \]
\[ \sin f(x) = \sin g(x) \Rightarrow f(x) = g(x) + 2k\pi \quad \text{oder} \quad f(x) = \pi – g(x) + 2k\pi \]
\[ \left. \begin{array}{l} \tan f(x) = \tan g(x) \\ \cot f(x) = \cot g(x) \end{array} \right\} \Rightarrow f(x) = g(x) + k\pi \]
Beispiel:
Wir suchen die Lösungsmenge für die Gleichung \( \cos \left(2x – \frac{\pi}{3}\right) = \cos \left(\frac{\pi}{4} – x\right) \).
\[ \cos \left(2x – \frac{\pi}{3}\right) = \cos \left(\frac{\pi}{4} – x\right) \]
**1. Fall:**
\[ 2x – \frac{\pi}{3} = \frac{\pi}{4} – x + 2k\pi \]
\[ 3x = \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{3} + 2k\pi \Rightarrow 3x = \frac{7\pi}{12} + 2k\pi \]
\[ x = \frac{7\pi}{36} + \frac{2k\pi}{3} = \frac{7\pi + 24k\pi}{36} \]
**2. Fall:**
\[ 2x – \frac{\pi}{3} = -\left(\frac{\pi}{4} – x\right) + 2k\pi \]
\[ 2x – \frac{\pi}{3} = -\frac{\pi}{4} + x + 2k\pi \]
\[ x = -\frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{3} + 2k\pi \]
\[ x = \frac{\pi}{12} + 2k\pi = \frac{\pi + 24k\pi}{12} \quad (k \in \mathbb{Z}) \]
Die vollständige Lösungsmenge für \( k \in \mathbb{Z} \) lautet somit:
\[ L = \left\{ x \;\middle|\; x = \frac{7\pi + 24k\pi}{36} \quad \text{oder} \quad x = \frac{\pi + 24k\pi}{12} \right\} \]
Beispiel:
Wir suchen die Lösungsmenge für die Gleichung \( \sin \left(\frac{\pi}{3} – x\right) + \cos x = 0 \).
\[ \sin \left(\frac{\pi}{3} – x\right) + \cos x = 0 \]
\[ \Rightarrow \cos x = -\sin \left(\frac{\pi}{3} – x\right) \]
\[ \Rightarrow \cos x = \sin \left(-\frac{\pi}{3} + x\right) \]
Durch die Komplementärwinkelbeziehung \( \cos x = \sin \left(\frac{\pi}{2} – x\right) \) erhalten wir:
\[ \Rightarrow \sin \left(\frac{\pi}{2} – x\right) = \sin \left(-\frac{\pi}{3} + x\right) \]
**1. Fall:**
\[ -\frac{\pi}{3} + x = \frac{\pi}{2} – x + 2k\pi \]
\[ 2x = \frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{3} + 2k\pi \]
\[ 2x = \frac{5\pi}{6} + 2k\pi \Rightarrow x = \frac{5\pi}{12} + k\pi \]
**2. Fall:**
\[ -\frac{\pi}{3} + x = \pi – \left(\frac{\pi}{2} – x\right) + 2k\pi \]
\[ -\frac{\pi}{3} + x = \pi – \frac{\pi}{2} + x + 2k\pi \]
\[ -\frac{\pi}{3} \neq \frac{\pi}{2} + 2k\pi \quad \text{(Dieser Zweig liefert keine Lösung)} \]
Die Lösungsmenge lautet:
\[ L = \left\{ x \;\middle|\; x = \frac{5\pi}{12} + k\pi, \ k \in \mathbb{Z} \right\} \]
Beispiel:
Wir suchen die Lösungsmenge für die Gleichung \( \tan 5x \cdot \tan 3x = 1 \).
\[ \tan 5x \cdot \tan 3x = 1 \Rightarrow \tan 5x = \frac{1}{\tan 3x} \]
\[ \Rightarrow \tan 5x = \cot 3x \]
\[ \Rightarrow \tan 5x = \tan \left(\frac{\pi}{2} – 3x\right) \]
\[ \Rightarrow 5x = \frac{\pi}{2} – 3x + k\pi \]
\[ \Rightarrow 8x = \frac{\pi}{2} + k\pi \]
\[ x = \frac{\pi}{16} + \frac{k\pi}{8} \quad (k \in \mathbb{Z}) \]
Die Lösungsmenge lautet somit:
\[ L = \left\{ x \;\middle|\; x = \frac{\pi}{16} + \frac{k\pi}{8}, \ k \in \mathbb{Z} \right\} \]
AUFGABE 64
Welches ist der kleinste positive Wert für $x$, der die Gleichung \( \cos \left(x + \frac{\pi}{4}\right) + \sin \left(\frac{\pi}{4} – x\right) = 2 \cos \left(x + \frac{2\pi}{3}\right) \) erfüllt?
\[ A) \frac{13\pi}{24} \quad B) \frac{7\pi}{12} \quad C) \frac{5\pi}{8} \quad D) \frac{3\pi}{4} \quad E) \frac{17\pi}{24} \]
Lösungsweg:
Mit der Identität \( \sin \theta = \cos \left(\frac{\pi}{2} – \theta\right) \) formen wir den Sinusterm um:
\[ \sin \left(\frac{\pi}{4} – x\right) = \cos \left[\frac{\pi}{2} – \left(\frac{\pi}{4} – x\right)\right] = \cos \left(\frac{\pi}{4} + x\right) \]
Setzen wir dies wieder in die Gleichung ein:
\[ \cos \left(x + \frac{\pi}{4}\right) + \cos \left(\frac{\pi}{4} + x\right) = 2 \cos \left(x + \frac{2\pi}{3}\right) \]
\[ 2 \cos \left(x + \frac{\pi}{4}\right) = 2 \cos \left(x + \frac{2\pi}{3}\right) \]
\[ \Rightarrow \cos \left(x + \frac{\pi}{4}\right) = \cos \left(x + \frac{2\pi}{3}\right) \]
**1. Fall:**
\[ x + \frac{\pi}{4} = x + \frac{2\pi}{3} + 2k\pi \Rightarrow \frac{\pi}{4} \neq \frac{2\pi}{3} + 2k\pi \quad \text{(Widerspruch)} \]
**2. Fall:**
\[ x + \frac{\pi}{4} = -\left(x + \frac{2\pi}{3}\right) + 2k\pi \]
\[ 2x = -\frac{\pi}{4} – \frac{2\pi}{3} + 2k\pi \]
\[ 2x = -\frac{11\pi}{12} + 2k\pi \Rightarrow x = -\frac{11\pi}{24} + k\pi \]
Für den kleinsten positiven Wert wählen wir \( k = 1 \):
\[ x = -\frac{11\pi}{24} + \pi = \frac{13\pi}{24} \]
\( \textbf{Richtige Antwort: A} \)
AUFGABE 65
Welches ist der kleinste positive Wert für $x$, der die Gleichung \( \frac{\cos x}{\sin 7x} = \cot 3x \) erfüllt?
\[ A) \frac{\pi}{16} \quad B) \frac{\pi}{12} \quad C) \frac{\pi}{10} \quad D) \frac{\pi}{8} \quad E) \frac{\pi}{6} \]
Lösungsweg:
Umschreiben des Kotangens:
\[ \frac{\cos x}{\sin 7x} = \frac{\cos 3x}{\sin 3x} \Rightarrow \sin 3x \cdot \cos x = \sin 7x \cdot \cos 3x \]
Anwendung der Theorem-Formeln zur Produkt-Summe-Transformation:
\[ \frac{1}{2} (\sin 4x + \sin 2x) = \frac{1}{2} (\sin 10x + \sin 4x) \]
\[ \Rightarrow \sin 2x = \sin 10x \]
**1. Fall:**
\[ 10x = 2x + 2k\pi \Rightarrow 8x = 2k\pi \Rightarrow x = \frac{k\pi}{4} \]
**2. Fall:**
\[ 10x = \pi – 2x + 2k\pi \Rightarrow 12x = (2k + 1)\pi \Rightarrow x = \frac{(2k + 1)\pi}{12} \]
* Für \( k = 0 \) im 1. Fall: \( x = 0 \) (nicht positiv)
* Für \( k = 0 \) im 2. Fall: \( x = \frac{\pi}{12} \)
Der kleinste positive Wert ist somit \( \frac{\pi}{12} \).
\( \textbf{Richtige Antwort: B} \)
AUFGABE 66
Wie groß ist die Summe der Lösungen der Gleichung \( \cos^2 x – \cos^2 \left(x – \frac{\pi}{3}\right) = 0 \) im Intervall \( [0, \pi) \)?
\[ A) \frac{\pi}{6} \quad B) \frac{\pi}{3} \quad C) \frac{2\pi}{3} \quad D) \frac{4\pi}{3} \quad E) \frac{5\pi}{6} \]
Lösungsweg:
Anwendung der dritten binomischen Formel \( A^2 – B^2 = (A-B)(A+B) \):
\[ \left[\cos x – \cos \left(x – \frac{\pi}{3}\right)\right] \cdot \left[\cos x + \cos \left(x – \frac{\pi}{3}\right)\right] = 0 \]
Transformation mittels der Identitäten für Summen/Differenzen von Winkelfunktionen:
\[ \left[-2 \sin \left(x – \frac{\pi}{6}\right) \sin \left(\frac{\pi}{6}\right)\right] \cdot \left[2 \cos \left(x – \frac{\pi}{6}\right) \cos \left(\frac{\pi}{6}\right)\right] = 0 \]
\[ \Rightarrow -2 \sin \left(\frac{\pi}{6}\right) \cos \left(\frac{\pi}{6}\right) \cdot 2 \sin \left(x – \frac{\pi}{6}\right) \cos \left(x – \frac{\pi}{6}\right) = 0 \]
Nutzen des Doppelwinkeltheorems \( 2\sin\theta\cos\theta = \sin(2\theta) \):
\[ \Rightarrow \sin \left(2x – \frac{\pi}{3}\right) = 0 \]
\[ \Rightarrow 2x – \frac{\pi}{3} = 0 + 2k\pi \quad \text{oder} \quad 2x – \frac{\pi}{3} = \pi + 2k\pi \]
\[ \Rightarrow x = \frac{\pi}{6} + k\pi \quad \text{oder} \quad x = \frac{2\pi}{3} + k\pi \]
Bestimmung der Lösungen im Intervall \( [0, \pi) \) für \( k = 0 \):
\[ x_1 = \frac{\pi}{6}, \qquad x_2 = \frac{2\pi}{3} \]
Die Summe dieser Lösungen beträgt:
\[ x_1 + x_2 = \frac{\pi}{6} + \frac{2\pi}{3} = \frac{5\pi}{6} \]
\( \textbf{Richtige Antwort: E} \)